Gần đây, giá lương thực toàn cầu trở nên phức tạp và khó lường do ảnh hưởng của lệnh cấm xuất khẩu gạo ở một số nước; hiện tượng El Niño ảnh hưởng tiêu cực đến sản xuất lương thực và ngũ cốc ở nhiều khu vực… điều này đã tác động đến sản xuất, thương mại, chế biến, tiêu thụ và xuất khẩu gạo của Việt Nam.
Lúa hè thu sắp thu hoạch đang được các thương lái thu mua với giá khá cao.
Đảm bảo an ninh lương thực
Trong thời gian gần đây, tại một số địa phương, đã xảy ra hiện tượng thương lái thu mua ồ ạt gạo, đẩy giá gạo lên cao. Đặc biệt, tại nhiều vùng lúa hè thu sắp thu hoạch, giá gạo tăng gần như mỗi ngày. Ông Nguyễn Trung Kiên, ở xã Lương Tâm, huyện Long Mỹ, cho biết: “Năm nay, giá gạo biến động rất khó lường. Khoảng 10 ngày trước, tôi nhận tiền đặt cọc từ thương lái với giá 7.600 VND/kg gạo OM 18 cho 4ha ruộng nhà mình, giờ giá đã lên tới hơn 8.000 VND/kg. Còn các hộ lúa vụ 7 thì chỉ bán được 6.000-7.000 VND/kg. Với giá hiện tại, dù vụ hè thu không cao, nhưng nông dân thu hoạch thời điểm này vẫn khá có lãi.”
Thị trường xuất khẩu gạo khởi sắc, nông dân trồng lúa càng thêm phấn khởi.
Thị trường xuất khẩu gạo khởi sắc, nông dân trồng lúa càng thêm phấn khởi. Theo ông Kiên, hiện nay, các thương lái (môi giới lúa) vẫn đang tăng cường tìm mua lúa hè-thu sắp thu hoạch với giá cao, thậm chí một số địa phương còn nhận đặt cọc lúa thu đông dù lúa đang trong giai đoạn đẻ nhánh. Lúa khô, thu hoạch hơn nửa tháng trước, bán được khoảng 10.000 VND/kg. Đây là mức giá cao nhất mà nông dân trồng lúa từng bán được ở mức giá này.
Theo sở nông nghiệp Hậu Giang, vụ lúa hè-thu năm 2023, nông dân toàn tỉnh gieo trồng 75.207 ha, đạt 100,95% kế hoạch, năng suất thu hoạch khoảng 6,3 tấn/ha. Vụ lúa thu đông dự kiến gieo trồng 24.500 ha, sản lượng ước tính 132.000 tấn. Các giống lúa được nông dân canh tác đều là giống cao cấp, đảm bảo tiêu thụ trong nước và xuất khẩu.
Để đảm bảo vững chắc an ninh lương thực quốc gia trong mọi hoàn cảnh, đồng thời phát huy tiềm năng, lợi thế sản xuất lúa gạo, cơ hội xuất khẩu, nâng cao thu nhập nông dân, tránh đầu cơ, đầu cơ, gây bất ổn thị trường và thương hiệu lúa gạo Việt Nam, gần đây, chỉ thị về việc đảm bảo vững chắc an ninh lương thực quốc gia, thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu lúa gạo bền vững trong giai đoạn hiện nay, đã được ban hành.
Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì, phối hợp với Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, chỉ đạo các địa phương rà soát quy hoạch, phát triển các vùng sản xuất lúa gạo trọng lực quy mô lớn, đảm bảo diện tích đất chuyên canh lúa, theo sát thời tiết, thiên tai, dịch bệnh để kịp thời điều chỉnh sản xuất, đảm bảo sản lượng trên 43 triệu tấn/năm trong những năm tới. Cần khẩn trương xây dựng và thực hiện hiệu quả dự án “Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa nước thải xanh, chất lượng cao, gắn liền với tăng trưởng xanh ở Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030”.
Chủ trì và phối hợp với Bộ trưởng Bộ Công Thương, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam theo sát diễn biến thị trường gạo khu vực và thế giới, tình hình sản xuất, sản lượng gạo, lúa gạo theo chủng loại, mùa vụ hàng năm để cân bằng nguồn cung lúa gạo phục vụ nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khẩu, đảm bảo an ninh lương thực quốc gia trong mọi tình huống…
Bộ Công Thương cho biết, để quản lý xuất khẩu gạo đảm bảo mục tiêu tiêu dùng, đảm bảo nguồn cung gạo, bảo vệ quyền lợi người chăn nuôi; cân bằng xuất khẩu – tiêu dùng trong nước, đảm bảo dự trữ lưu thông tối thiểu theo quy định; để đảm bảo xuất khẩu hiệu quả, Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Điền đã ký Chỉ thị yêu cầu các đơn vị, cơ quan liên quan thuộc Bộ Công Thương, Sở Công Thương các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, Hiệp hội Lương thực Việt Nam và các thương lái xuất khẩu gạo tập trung thực hiện nhiệm vụ và giải pháp. Theo đó, Tổng cục Quản lý thị trường chỉ đạo các đơn vị quản lý thị trường địa phương tăng cường phối hợp với chính quyền địa phương để theo sát tình hình giá gạo, kiểm tra, kiểm soát các cơ sở kinh doanh, trung tâm bán buôn, bán lẻ, chợ, siêu thị, trung tâm thương mại, kho bãi nhằm kiểm soát cung và giá bán, ngăn chặn vi phạm niêm yết giá, đầu cơ, tích trữ, định giá gạo bất hợp lý. Tăng cường kiểm tra và ngăn chặn vận chuyển, buôn bán gạo không rõ nguồn gốc. Xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân vi phạm theo quy định của pháp luật.
Các Sở Công Thương các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương phối hợp với Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn địa phương rà soát tình hình sản xuất lúa gạo tại địa phương để báo cáo Bộ Công Thương về sản lượng, chủng loại gạo, tồn kho gạo, dự kiến sản lượng thu hoạch tại địa phương. Thúc đẩy các doanh nghiệp tham gia chương trình bình ổn thị trường địa phương có kế hoạch về nguồn cung gạo, lúa để đảm bảo nguồn cung cho thị trường từ nay đến cuối năm; xử lý nghiêm các trường hợp đầu cơ, đầu cơ trục lợi, đẩy giá gạo lên cao bất hợp lý, gây bất ổn thị trường trong nước. Chỉ đạo các doanh nghiệp xuất khẩu gạo trong địa phương duy trì lượng dự trữ gạo và lúa để ổn định thị trường theo quy định, sẵn sàng cung ứng cho thị trường khi cần thiết.
Tăng cường quảng bá và thâm nhập thị trường mới.
Theo Chỉ thị mới ban hành của Bộ Công Thương về việc tăng cường thông tin thị trường, xúc tiến thương mại, phát triển thị trường xuất khẩu gạo và ổn định thị trường nội địa trong giai đoạn hiện nay, Bộ Công Thương yêu cầu Cục Xuất nhập khẩu chủ trì, phối hợp với các cơ quan thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Tài chính, Hiệp hội Thực phẩm Việt Nam, các Sở Thị trường nước ngoài, các Sở Thương mại, các Chi nhánh Thương mại Việt Nam tại các nước và vùng lãnh thổ khác theo sát diễn biến thị trường gạo thế giới; phối hợp giám sát sản lượng, cung cầu gạo, thị trường gạo trong nước; tư vấn, đề xuất giải pháp quản lý xuất khẩu gạo trong tình hình mới.
Bộ Công Thương cũng yêu cầu các Văn phòng Thương mại Việt Nam tại các nước ngoài theo sát thông tin thị trường, cơ cấu, chính sách xuất nhập khẩu gạo của nước sở tại; đăng tải thông tin trên cổng thông tin điện tử của Bộ Công Thương, thông báo Cục Xuất nhập khẩu và các cơ quan, đơn vị liên quan kịp thời phối hợp, thực hiện các biện pháp quản lý, hỗ trợ cần thiết. Đặc biệt đối với các thị trường sản xuất và xuất khẩu gạo (như Ấn Độ, Thái Lan, Pakistan, Campuchia, Hoa Kỳ…), Văn phòng Thương mại Việt Nam tại nước sở tại sẽ chủ động cập nhật mùa vụ, giá tiêu thụ gạo tại thị trường nội địa, tình hình xuất khẩu và các chính sách liên quan trong bối cảnh thị trường lương thực toàn cầu biến động; thông tin thường xuyên hoặc không thường xuyên của các Sở Xuất nhập khẩu và các Sở Thị trường nước ngoài.
Ngoài ra, Văn phòng Thương mại tại các nước và vùng lãnh thổ khác phối hợp với các Văn phòng Xúc tiến Thương mại, Trung tâm Giới thiệu Sản phẩm Việt Nam; giới thiệu sản phẩm Việt Nam, tăng cường tiếp thị gạo, triển khai các hoạt động quảng bá sản phẩm gạo Việt Nam tại thị trường nước ngoài; đặc biệt là gạo chất lượng cao, chế biến cao để thâm nhập thị trường ngách và thị trường khó tính.
Theo số liệu từ các ngành, giá gạo ngày 16 tháng 8 năm 2023 tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long điều chỉnh tăng 100-200 VND/kg. Gạo OMC18 một số vùng tăng 100-8.100 VND/kg; Giá gạo OM 5451 tăng 200 VND/kg, lên mức 7.800-8.000 VND/kg. Đối với các loại gạo còn lại, giá cả ổn định. Cụ thể, giá gạo IR 504 ở mức 7.300-7.500 VND/kg; gạo Đại Thơm 8 ở mức 7.400-7.600 VND/kg; gạo Nang Hoa 9 có giá 7.200-7.600 VND/kg; gạo Nhật Bản cũng ổn định ở mức 7.800-8.000 VND/kg; gạo Nang Nhen ở mức 13.000 VND/kg. Trên thị trường xuất khẩu gạo, theo Hiệp hội Thực phẩm Việt Nam, kết thúc phiên giao dịch ngày 11 tháng 8, giá xuất khẩu gạo tấm 5% ổn định ở mức 638 USD/tấn; gạo tấm 25% ở mức 618 USD/tấn.
Hiệp hội Thực phẩm Việt Nam cho biết sẽ theo sát diễn biến thị trường gạo thế giới, dự báo nhu cầu nhập khẩu của các thị trường; Phát triển tình hình thị trường trong nước, chủ động phối hợp với các cơ quan thuộc Bộ Công Thương đề xuất các biện pháp xử lý nhằm đảm bảo an ninh lương thực và hiệu quả xuất khẩu gạo. Chú trọng nâng cao thông tin về diễn biến thị trường gạo thế giới cho các thành viên xuất khẩu và các địa phương liên quan, đảm bảo thông tin chính xác, kịp thời, góp phần tạo cơ sở định hướng cho hoạt động sản xuất kinh doanh của các thương nhân, nhà sản xuất. Thương nhân xuất khẩu gạo chủ động theo dõi giao dịch gạo thế giới, động thái của các nước xuất khẩu, nhu cầu tiêu thụ của các nước nhập khẩu, thảo luận với Hiệp hội để xây dựng kế hoạch tổ chức sản xuất, giao dịch, đàm phán nhằm đảm bảo hiệu quả xuất khẩu. Tích cực tham gia chương trình bình ổn thị trường trong nước, góp phần bình ổn gạo và giá gạo trong nước, đảm bảo an ninh lương thực quốc gia… Theo báo Hậu Giang
Bộ Công Thương triển khai một loạt giải pháp kiểm soát xuất khẩu gạo
Cải thiện thể chế; Phát triển thị trường; Tăng cường thanh tra và kiểm soát… là những giải pháp mà Bộ Công Thương đang thực hiện để kiểm soát xuất khẩu gạo.
Thị trường toàn cầu rất phức tạp.
Thông tin từ Vụ Xuất Nhập khẩu – Bộ Công Thương, gần đây, tình hình thương mại lương thực toàn cầu trở nên phức tạp và khó lường do tác động của nhiều yếu tố như lệnh cấm xuất khẩu gạo ở một số nước (Ấn Độ, UAE, Nga); hiện tượng El Nino ảnh hưởng tiêu cực đến sản xuất lương thực và ngũ cốc ở nhiều khu vực; diễn biến địa chính trị vẫn còn phức tạp (Nga tuyên bố rút khỏi thỏa thuận ngũ cốc Biển Đen)… Điều này đã tác động mạnh đến nguồn cung gạo toàn cầu, làm dấy lên lo ngại về vấn đề an ninh lương thực thế giới cũng như ảnh hưởng đến xu hướng phục hồi kinh tế của nhiều quốc gia khi tình hình lạm phát chưa được cải thiện.
Bộ Công Thương triển khai một loạt giải pháp để kiểm soát xuất khẩu gạo
Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, năm 2023, cả nước đã trồng 7,1 triệu ha, năng suất bình quân đạt 6,07 tấn/ha, sản lượng đạt hơn 43,1 triệu tấn, tăng 452.000 tấn so với năm trước. Với sản lượng lúa gạo dự kiến nêu trên, ngoài việc đảm bảo an ninh lương thực trong nước, chế biến, chăn nuôi và nhân giống, Việt Nam có thể xuất khẩu hơn 7,5 triệu tấn gạo trong năm 2023.
Trong 7 tháng đầu năm 2023, cả nước đã xuất khẩu 4,83 triệu tấn, còn lại khoảng 2,67 triệu tấn để xuất khẩu trong 5 tháng cuối năm 2023.
Là đơn vị chịu trách nhiệm quản lý nhà nước về thương mại gạo, trong bối cảnh diễn biến khó lường của thị trường toàn cầu, đồng thời thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công văn số 610/CD-TTg ngày 3 tháng 7 năm 2023 về việc tăng cường thực hiện nhiệm vụ, giải pháp thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu gạo và Chỉ thị số 24/CT-TTg ngày 5 tháng 8 năm 2023 của Thủ tướng Chính phủ về việc đảm bảo phát triển bền vững, nhằm đảm bảo an ninh lương thực quốc gia và thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu gạo bền vững trong giai đoạn hiện tại, Bộ Công Thương đã gửi văn bản yêu cầu Hiệp hội Thực phẩm Việt Nam và các thương nhân thực hiện nghiêm túc các quy định của Nghị định này. Nghị định 107/2018/ND-CP.
Đặc biệt, duy trì thường xuyên mức dự trữ lưu thông tối thiểu, đảm bảo cân bằng xuất khẩu và tiêu thụ trong nước, góp phần ổn định giá gạo trong nước và báo cáo tình hình sản lượng gạo, tồn kho, ký kết hợp đồng và thực hiện hợp đồng xuất khẩu theo quy định hiện hành. Đồng thời, chủ động theo dõi tình hình thị trường thương mại quốc tế để tổ chức các kế hoạch sản xuất và đàm phán phù hợp nhằm đảm bảo hiệu quả xuất khẩu.
Để phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương, Hiệp hội Thực phẩm và thương mại, Bộ Công Thương đã chủ trì và phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thành phố Cần Thơ tổ chức Hội nghị triển khai quản lý xuất khẩu gạo vào ngày 4 tháng 8. Trên cơ sở đó, đã nhất trí triển khai quyết liệt một nhóm giải pháp để đảm bảo nguồn cung, ổn định giá lương thực trong nước và tạo điều kiện thuận lợi, hạn chế rủi ro cho hoạt động kinh doanh xuất khẩu gạo trong những tháng cuối năm. Để cân bằng cung cầu, ổn định giá cả và đảm bảo an ninh lương thực trong nước, Bộ Công Thương đã ban hành văn bản yêu cầu Ủy ban nhân dân địa phương thực hiện các trách nhiệm được quy định trong Nghị định số 107/2018/ND-CP.
Theo đó, Sở Công Thương được chỉ đạo yêu cầu các doanh nghiệp tham gia Chương trình Bình ổn thị trường trong khu vực có kế hoạch nguồn cung lúa gạo để đảm bảo cung ứng cho thị trường từ nay đến cuối năm. Chỉ đạo các doanh nghiệp xuất khẩu gạo trong khu vực duy trì lượng dự trữ gạo theo quy định để bình ổn thị trường, sẵn sàng cung ứng cho thị trường khi cần thiết.
Ngoài ra, chỉ đạo các lực lượng quản lý thị trường tăng cường phối hợp với chính quyền địa phương để theo sát tình hình, kiểm tra, giám sát hoạt động sản xuất, lưu thông và tiêu thụ gạo trong khu vực, duy trì mức dự trữ lưu thông tối thiểu của các thương nhân xuất khẩu gạo theo quy định; xử lý nghiêm các trường hợp đầu cơ, đầu cơ trái phép, đẩy giá gạo lên cao bất hợp lý, gây bất ổn thị trường trong nước.
Kiên quyết đảm bảo an ninh lương thực quốc gia và thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu gạo bền vững.
Để tiếp tục thực hiện các nhiệm vụ được giao trong Công văn số 610/CD-TTg và Chỉ thị số 24/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc đảm bảo vững chắc an ninh lương thực quốc gia và thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu gạo bền vững trong giai đoạn hiện tại, Bộ trưởng Bộ Công Thương đã ban hành Chỉ thị số 07/CT-BCT ngày 15 tháng 8 năm 2023 về tăng cường thông tin thị trường và xúc tiến thương mại, phát triển thị trường xuất khẩu gạo và ổn định thị trường nội địa trong giai đoạn hiện tại. Theo đó, các đơn vị chức năng thuộc Bộ Công Thương, các Sở Công Thương địa phương, Hiệp hội Thực phẩm Việt Nam và các thương nhân tập trung thực hiện các nhóm giải pháp.
Cụ thể, về cải thiện thể chế, cần khẩn trương rà soát, hoàn thiện Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 107/2018/ND-CP của Chính phủ về nghiệp vụ xuất khẩu để hoàn thiện hành lang pháp lý cho cơ chế xuất khẩu gạo của Chính phủ, tạo môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và thuận lợi cho các thương nhân xuất khẩu gạo.
Về công tác tìm kiếm, thu thập thông tin và phát triển thị trường, tiếp tục theo sát tình hình thị trường gạo thế giới, động thái của các nước sản xuất và xuất khẩu chính, kịp thời thông báo cho các bộ, ngành, Hiệp hội Thực phẩm Việt Nam và các thương lái xuất khẩu gạo để chủ động điều tiết hoạt động sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu gạo, đảm bảo phù hợp và hiệu quả.
Đồng thời, chịu trách nhiệm chính và phối hợp với các cơ quan liên quan thực hiện các chương trình, hoạt động thương mại, quảng bá sản phẩm, xúc tiến thương mại gạo theo tình hình mới nhằm nâng cao giá trị sản phẩm gạo của Việt Nam. Phối hợp với Bộ Ngoại giao và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn để khai thác các cơ chế ưu đãi của các hiệp định thương mại tự do mà nước ta là thành viên, chủ động đàm phán với các đối tác để đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, khai thác và tìm kiếm các thị trường mới, nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành gạo Việt Nam.
Ngoài ra, hướng dẫn, hỗ trợ các nhà buôn và xuất khẩu gạo nâng cao năng lực sản xuất và kinh doanh; khả năng đàm phán, ký kết và thực hiện hợp đồng xuất khẩu, xử lý hiệu quả các tranh chấp thương mại quốc tế.
Đồng thời, tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến thương mại, linh hoạt và hiệu quả kết hợp các hình thức thương mại truyền thống và trực tuyến để thúc đẩy hợp tác thương mại gạo với các thị trường truyền thống (như Philippines, Indonesia, châu Phi, Trung Quốc) và khai thác các thị trường ngách với gạo thơm, gạo chất lượng cao mà chúng ta đã thâm nhập trong những năm gần đây (như EU, Hàn Quốc, Trung Quốc, khu vực Bắc Mỹ…).
Bộ Công Thương đang phối hợp với Hiệp hội Thực phẩm Việt Nam tăng cường tuyên truyền nâng cao nhận thức của các nhà buôn về các điều khoản của các cơ chế hợp tác đa phương và song phương mà nước ta đã ký kết để tận dụng tối đa hạn ngạch thuế quan cho Việt Nam.
Về công tác thanh tra, giám sát, Bộ Công Thương đã và sẽ tiếp tục chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và Hiệp hội Thực phẩm Việt Nam thực hiện thanh tra, giám sát thi hành pháp luật. Hoạt động xuất khẩu gạo được thực hiện theo quy định của Nghị định số 107/2018/ND-CP ngày 15 tháng 8 năm 2018 của Chính phủ về hoạt động xuất khẩu gạo.
Bộ Công Thương cũng chỉ đạo các đơn vị quản lý thị trường địa phương tăng cường phối hợp với chính quyền địa phương để theo sát tình hình giá gạo, kiểm tra, kiểm soát các cơ sở kinh doanh và các đầu mối: bán buôn, bán lẻ, chợ, siêu thị, trung tâm thương mại, kho bãi để kiểm soát nguồn cung, giá cả, ngăn chặn vi phạm niêm yết giá, đầu cơ, tích trữ, xuất khẩu gạo trái phép. Tăng cường kiểm tra, ngăn chặn vận chuyển, buôn bán gạo không rõ nguồn gốc. Xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân vi phạm theo quy định của pháp luật.
Hiện nay, Bộ Công Thương đang tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương để theo sát tình hình thị trường, kịp thời nắm bắt khó khăn, vấn đề của các doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu gạo, phối hợp đề xuất giải pháp giải quyết khó khăn, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu gạo từ nay đến cuối năm.
Theo Báo Công Thương
